Natuurkunde leren - een blog

“Mijn docent vond dat meisjes geen natuurkunde moesten doen. Hierdoor heeft hij behoorlijk het plezier dat ik had in natuurkunde in de onderbouw (wel een hele goede en leuke docent) vermindert.” “Mijn natuurkunde leraar is de beste natuurkunde leraar die je je maar kunt voorstellen! Iedereen zou natuurkunde makkelijk begrijpen en echt iets aan het vak hebben, wanneer ze deze docent zouden hebben gehad.”

Twee uiteenlopende opmerkingen van twee meisjes die kort voor deze uitspraken vwo-eindexamen deden. Niet elke docent is hetzelfde, maar ook niet elke leerling heeft hetzelfde nodig. John Hattie (2003) concludeert uit een grote metastudie dat de beste natuurkundedocenten de diversiteit aan behoeftes van hun leerlingen aanvoelen en kunnen bespelen. Deze zogenaamde ‘deskundige’ docent kan in tegenstelling tot de ‘ervaren’ of ‘beginnende’ docent een les geven waarbij (vrijwel) elke leerling in de klas aan bod komt. Toch blijkt dit niet altijd samen te gaan met goede prestaties van de leerlingen. Een collega uit Heerlen, zonder twijfel een deskundig docent, vertelde mij eens over een klagende 5 havo-leerling: “Meneer Bouwens, u legt zo duidelijk uit dat ik denk dat ik het allemaal snap, maar als dan de toets komt…”

De afgelopen zeven jaar ben ik bezig geweest met een landelijk onderzoek onder eerstejaars bètastudenten, studenten die aan een studie begonnen waarvoor natuurkunde verplicht was. Ik maakte me toen zorgen om het verdwijnen van diepgang uit het vak. En juist die diepgang bleek in een Amerikaans onderzoek de duidelijkste voorspeller voor het prestatieniveau van de leerling (Diepgang en minder onderwerpen...). Ik heb al wat conclusies uit mijn eigen onderzoek in de NVOX besproken, maar in de komende tijd wil ik jullie uitgebreider op de hoogte brengen via deze blog en een maandelijkse NVOX-column “Het weten waard”.

In het begin van het schooljaar 2008-2009 heb ik bijna alle eerstejaars studenten in de verschillende universitaire bètastudies hier in Nederland kunnen benaderen met een digitale enquête. Het was een lange en soms taaie enquête, maar door de inzet van zeer veel universitaire medewerkers heeft 34% van deze studenten (3231) de enquête (vrijwel) volledig ingevuld. Zo verkreeg ik informatie over de natuurkundelessen die in de bovenbouw van het vwo gegeven werden - over docenten, lesinhoud, toetsing, school, studiegedrag en motivatie. Samen met data die ik ontving van docenten van ruim honderd scholen met relatief veel bètaleerlingen, had ik een schat aan informatie over het Nederlandse natuurkundeonderwijs. Aan het einde van datzelfde studiejaar, kregen de respondenten een op hun eigen studie toegespitste tweede enquête - onder andere over studiegedrag, resultaten en tijdsbesteding. En aangezien hier de respons 57% was, had ik uiteindelijk van 1458 studenten goed bruikbare (gekoppelde) data over hun middelbare school tijd en hun eerste studiejaar. Daarnaast heb ik gesprekken gehad met natuurkundedocenten van 21 verschillende scholen verspreid over Nederland - over de effectiviteit van hun lessen, de school, de sectie, de leerlingen en natuurlijk ook over wat ik over hun lessen in de data gevonden had.

Met hulp en steun van docenten en vakdidactici hier in Nederland en in de VS heb ik in 2012 mijn eerste officiële artikel in een toonaangevend tijdschrift kunnen publiceren. En verder… een paar praatjes en posters op verschillende conferenties. Echter, daarmee kwam de informatie niet bij docenten en daar ging het uiteindelijk om. Dus nu wil ik mijn onderzoek - op een wetenschappelijk verantwoord, maar praktisch niveau - direct aan jullie presenteren. Ik schrijf dan over wat de studenten zoal over de lessen en over hun verdere studie hebben gemeld en ook over hoe verschillende onderwijsaspecten (docent, lesinhoud en leerling) samenhangen met het functioneren van het leerproces. Geen deterministische wetten, maar wel gegevens en conclusies die tot nadenken en hopelijk ook tot discussie zullen leiden. Dit allemaal doorspekt met treffende en inspirerende inzichten van collega’s en wetenswaardige opmerkingen en adviezen van studenten. Op deze blog regelmatig een teaser (met uitwerking) en maandelijks een samenvatting in deze column. Het weten waard!

Met dank aan Zahra Hazari, Phil Sadler, Katrina Emmet, Lesley de Putter, Eric Barendsen, Douwe Beijaard en al die andere vakdidactici, medewerkers, docenten en studenten die hebben meegewerkt aan dit onderzoek.

Terug naar de post