Natuurkunde geven - ter overweging.

Het mooie van natuurkunde is dat we 'het' kunnen begrijpen. Natuurkunde geeft ons handvatten - manieren van kijken/experimenteren, maten, modellen, formules - van alles om de wereld om ons heen te kunnen grijpen of vastpakken. Dat willen wij mensen graag, begrijpen, grijpen en het liefst ook nog vorm geven en controleren.

Als we eerlijk zijn moeten we toegeven dat de wereld om ons heen veel en veel te complex is om het echt te kunnen begrijpen en te controleren. Het idee uit de 18 eeuw dat de wereld een soort mechaniek zou zijn, dat ooit 'in den beginne' aan de gang gezet was, is een utopie gebleken. We dachten die wereld helemaal te kunnen doorgronden en we komen er steeds weer achter dat onder elke grond weer een nieuwe laag ligt. Ons geloof in een controleerbare wereld wordt steeds weer ondermijnd en dit is beangstigend. Zo beangstigend dat zelfs Einstein uitriep: "God dobbelt niet".

We willen geen van allen graag de wereld in al zijn complexiteit onder ogen zien. Toch zijn er altijd enkelingen die de grenzen van deze veilige wereld op zoeken en zelfs overschrijden. Evolutionair gezien zijn dit vreemde individuen. Want het leven van een 'ontdekkingsreiziger' hangt aan een zijden draad. Als hij, of soms zij, niet sterft aan onbekende risico's (wilde dieren, ontembare elementen, dodelijke ziektes...), dan is er nog de status quo die hen verkettert, monddood maakt of tenminste het lezen zuur maakt. Voor het overleven van het individu is dit soort risicovol gedrag uit den Boze. Maar voor de mensheid als geheel heeft dit gedrag heel wat veiligheid opgebracht. Velen stierven voor niets, maar een enkeling ontdekte Amerika...

De natuurkundeles
Natuurkunde gaat over een uitgeklede wereld. Als het te complex wordt om te begrijpen, dan maken we de wereld gewoon nog wat kleiner. Op school is het al snel te complex dus daar kan het alleen maar over een heel klein stukje gaan wil het echte natuurkunde zijn. Als je het 'relevant' wilt maken, dan laat je de echte natuurkunde los en wordt het vak voor de leerling niet anders dan geschiedenis of aardrijkskunde. Een heleboel feitjes die je uit het hoofd moet leren.
Natuurlijk bestaat er relevante natuurkunde, maar daar komen leerlingen pas aan toe als ze eerst al diepgaand hebben geoefend op het uitgeklede stukje. Een wereld die alleen interessant is omdat er dingen blijken te 'kloppen'. Pas als zo'n klein stukje wereld echt diepgaand 'begrepen' wordt, wordt het ook echt leuk om wat meer op de complexe natuurkunde van de toepassingen in te gaan. Zo geldt: Liever een enkel onderwerp diepgaand, dan veel onderwerpen een beetje.

Wij, natuurkundigen, pretenderen dat we de beangstigende werkelijkheid onder ogen zien. We zijn empirisch bezig en laten ons door de werkelijkheid gezeggen. Nou ja, de werkelijkheid? Natuurlijk, ook voor ons is de werkelijkheid veel te complex. En onze oplossing is dan niet om onze ogen te sluiten, maar om ons te focussen op een heel klein, grijpbaar, stukje wereld. Een stukje wereld waar alles klopt, een wereld van Eureka! En hoe beter het klopt... Hoe minder relevant deze werkelijkheid is voor het geheel. Toch? Als we eerlijk zijn. En ook hier moeten we om echt wat te willen 'ontdekken' risico's nemen. Van alles proberen en er dan het juiste uit pikken... het juiste uitvinden.

En in de klas? We zitten in een onderwijssysteem wat bedacht is om het on(be)grijpbare proces van groei en ontwikkeling in jonge mensen te controleren. Groei en ontwikkeling is risico nemen en dat risico willen we beperken door alle kennis voor te geven. Maar zonder risico, kan er niet geleerd worden... Je vindt de beste leerlingen onder hen die los komen van het schoolse systeem en werkelijk hun eigen weg gaan. Maar onder hen zijn ook de leerlingen die er aan onderdoor gaan, die afhaken.

Voor een 'goed' functionerende maatschappij, voor een 'goed' functionerende wetenschap, voor een 'goed' functionerend onderwijssysteem is het van belang om een evenwicht te vinden tussen de hang naar veiligheid (met een gesloten wereldbeeld) en de noodzaak om te leren en te durven nieuwe dingen te ontdekken (met een open wereldbeeld). Maar wat is 'goed'? Dat kunnen we alleen ontdekken als we open staan voor de complexiteit van de wereld. En met het daarvoor noodzakelijke open wereldbeeld zien we het falen van het onderwijssysteem, het falen van de wetenschap en het falen van de maatschappij. Als je zo kijkt naar de wereld faalt elk systeem en dat is nou juist weer niet 'goed'... Of wel? Is dat de plek waar ook wij moeten leren?

  • Alleen reacties op artikelen worden gepubliceerd.
    Persoonlijke berichten (bv aanmelden voor mailinglist) worden als e-mail verwerkt.